Unha loita contra a morte de Galicia

No post anterior reproducín unha carta que lle enviei a Victor Campio pouco despois de coñecelo en persoa nunha visita que lle fixen a Ourense en Nadal de 2005-2006 e na que dicía o que xa contei en varias ocasións: que segundo pasaba o tempo, a documentación que lía sobre o galeguismo era máis e máis abundante e había moitas cousas que me pedían entrar na historia, pero evidentemente iso non era posible, todas non podían entrar, tiña que escoller.
A miña idea era escribir sobre o labor do galeguismo durante a posguerra, pero facendo referencias á etapa republicana. E aí entraba (e aí podería entrar, aínda que naqueles momentos non sabía como) Castelao.
Esa foi a razón de que o 14 de decembro de 2005 eu crease un arquivo no que recollín anacos de libros nos que se contaban cousas sobre Castelao que me chamaran a atención.

Vouvos copiar aquí algúns deses anacos, pero antes quería comentarvos algo evidente: ás persoas podémolas considerar dende diferentes puntos de vista, p. ex., a Castelao: como político, escritor, debuxante, ..., podemos centrarnos neses aspectos da súa vida, pero tamén nos podemos centrar no seu carácter, na súa maneira de ser. Das cualidades de Castelao como persoa é do que vos quero falar hoxe.
Na páxina 22 do libro A miña amizade con Castelao, Otero Pedrayo relátanos unha anécdota da época na que Castelao estudaba medicina na universidade:

Despois viviu na rúa do Castro ... Alí estaba con outros estudantes, e claro, naquela época había unha patrona, cunha gran chave que pechaba a porta e non se podía saír, e Castelao gatuñaba pola fachada e ía buscar viño para os compañeiros, para el non, porque Castelao foi un home que viviu sempre dunha maneira case ascética, sen regra, nin pola comida se preocupaba ...
A súa pasión era a conversa, porque lle gustaba acender nos demais como unha especie de caridade para que se manifestase o lucimento do seu espírito, que fervan os homes calados, os homes tristes, quería acender ao redor de si un lume de simpatía, un lume de ardor, por iso sempre ría, e esa risada era unha risa leda, era unha risa semellante a ese primeiro vento de primavera que se vai deslizando e que vai apañando e sementando sons agradables sobre as vastas outeiras ...

E un pouco máis adiante, na páxina 27 dese mesmo libro, Otero Pedrayo dinos:

Non lle gustaba toda forma de negación do amor. Porque Castelao foi todo amor. Por iso observaredes que as súas máis duras, os seus máis acedos debuxos, están contra os mantidos; os mantidos chámanlle en Ourense aos homes de aldea, ou non de aldea, que casan con mestras para que os manteñan, ou aqueles que casan con mulleres ricas para que os manteñan tamén.

Castelao é unha persoa admirable, única. Pola súa sensibilidade e polo seu compromiso político con Galicia. Pero tamén pola súa enorme bondade.
Na páxina 51 dese mesmo libro (A miña amizade con Castelao), Otero Pedrayo sigue falándonos de Castelao, da súa maneira de ser:

El sempre dicía de calquera:
-Mira, ao mellor éche bo.
Incluso dun cacique, e sobre todo cando o home ou a muller chegaban a grande idade, entón para el os vellos, aínda que fosen malos, eran uns anxos; por iso hai tan conmovedores exemplos de amor ‘conyugal’, velliños que se engañan por ocultar os estragos da idade, e por iso hai cousas tan fermosas nos debuxos de Castelao sobre os vellos.

Esa sensibilidade cara aos vellos e á xente que sufre ...
Teresa, unha das irmás de Castelao, na páxina 153 de Castelao e os irmáns da liberdade de Xan Leira, dinos:

Así como recoñecen del a arte que tiña, como artista e todo iso, quero que recoñezan a súa bondade, que para min era a virtude máis grande que tiña, a de ser bo.
Era, sen dúbida, o mellor valor que tiña, para min e para todos, a bondade ... El dicía: que non había ninguén tan malo que non tivese algo bo, e ninguén tan bo que non tivese algo malo. Téñollo oído dicir moitas veces.

Buscar a parte boa que todos levamos dentro ... en fin, non teño palabras ...
Recoñecer que, como seres humanos que somos, todos podemos cometer erros, todos podemos facer dano aos demais.
(Por certo, unha capacidade de compresión que é parte esencial do galeguismo, como o habemos poder comprobar cando vos fale das reaccións de Otero Pedrayo, de Del Riego e de Ramón Piñeiro ante o comportamento de Vicente Risco tralo alzamento golpista do 36)

Cópiovos dous anacos máis que mostran a faceta humana de Castelao. Xosé Neira Vilas, en Crónicas galegas de América (Rolda primeira), na páxina 127, no capítulo: "Basilio Álvarez en Nova Iork", fálanos da morte de Basilio Álvarez no Hospital Español de Tampa no ano 1943, e sigue contando:

Pero no seu longo e penoso exilio estivera tamén en Nova Iork, onde coincidiu con Castelao en 1940. Víanse cada noite na casa de Galicia. Con eles tamén estaba: Francisco Marcos Raña, outro exiliado (do Carballiño, que fora oficial de complemento do exército republicano).
Contoume Marcos que mentres Castelao sobrelevaba como podía o amargo contratempo da perda da guerra, e tecía soños de futuro para o seu país galego, Basilio era un home vencido, derrotado polas circunstancias e coa saúde en creba:
-O seu sistema nervioso estaba destrozado e choraba por calquera cousa.
Naquelas horas de lecer disque xogaban ao dominó e procuraban non ‘aforcarlle’ a Basilio o nove dobre. Pero, ás veces, distraídos, aforcábanllo e el rompía a chorar.
-Basilio ..., ¡Ai, Basilio, caracho! –terciaba Castelao, consolándoo-. Escoita, Basilio (e Castelao botábase a cantarlle unhas coplas tan picantes que Basilio trocaba o pranto en risa. Ría a cachón).
Tales eran os días en Nova Iork –os penúltimos da súa existencia- de Basilio Álvarez, o gran batallador agrarista, o fundador de Acción Gallega.

Cópiovos unha última anécdota, na que podedes ver a enteireza de Castelao en momentos moi difíciles para el (unha enteireza que me recorda a de Romakof cando Víctor Campio e dous dos seus irmáns o colleron para metelo nun taxi e entón el díxolles ... (de Romakof heivos falar outro día) ). Manuel Rivas en O blog de Rumbar no número 1147 d’A Nosa Terra (21 ao 27 de outubro de 2004) dinos o seguinte:

«Contra a morte. O Oftalmólogo Manuel Sánchez Salorio, sabio da vista e do profundar, achégame a un texto para min descoñecido sobre Castelao. É a crónica dos seus derradeiros días en Bos aires, escrita por Victoria Armesto. Outra cambra, ao lela, no músculo dos circos concéntricos. Nos seus mellores intres, esa muller narra con electro-termia e, como se dicía no campo da festa das boas orquestras, qué ben ameniza. Velaí un Castelao en loita contra a doenza que é quen de retrucar a un brután que lle aconsella ir morrer onde naceu: “A Galiza quero ir virir, non a morrer”. Un Castelao que cando o trasladan para unha operación final, a da lobotomía (“a sección do lóbulo central do cerebro para evitar a conciencia da dor”), aínda vai facer rir ao afundido Rodolfo Prada, pois bótase a cantar o retrouso de La verbena de la paloma, imitando o paso chulo de don Hilarión: una morena y una rubia/hijas del pueblo de Madrid ...
Á parte do anecdotario deses días finais, toda a obra de Castelao pode verse como unha loita contra a morte. Contra morte de Galicia e contra a derrota da Humanidade. Loitar pola xustiza e a liberadade era o seu xeito, a mellor maneira, de ser patriota e cidadán do mundo.

Unha loita contra a morte de Galicia.

Palabras cheas de forza estas do blog de Rumbar de Manuel Rivas, unhas palabra vibrantes, verdadeiras, intensas, unhas palabras coas que hoxe remato este post.